Θέλετε περισσότερο χρόνο, πιο στενούς δεσμούς, μεγαλύτερες επιτυχίες, καλύτερες οικονομικές απολαβές. Είστε τελικά άτυχοι ή απλώς έχετε εκπαιδευτεί στη νοοτροπία της έλλειψης; O πιο στενός σας φίλος παντρεύεται και εσείς μένετε τελευταίος στο κλαμπ των εργένηδων. Στη δουλειά σας η προαγωγή φαντάζει όνειρο θερινής νυκτός, ενώ ο τραπεζικός σας λογαριασμός δεν πλησιάζει το μαξιλαράκι ασφαλείας που θα θέλατε. Η μέρα έχει μόνο 24 ώρες. Το σπίτι σας είναι απλώς μεγάλο. Το αυτοκίνητό σας σχετικά παλιό. Η λίστα δεν τελειώνει και το άγχος γιγαντώνεται. Κοιτάτε έξω από το παράθυρο: Ζευγάρια περπατούν χέρι χέρι, συντροφιές γελούν, γονείς τρέχουν πίσω από τα παιδιά τους, πολυτελή αμάξια παρκάρουν στον δρόμο σας. Μήπως υπάρχει μια κοινωνία «απόλυτα προνομιούχων» στην οποία δεν θα ενταχθείτε ποτέ; Γιατί ποτέ δεν σας φτάνει αυτό που έχετε; H νοοτροπία της έλλειψης είναι ένα δυσλειτουργικό μοντέλο σκέψης που εγκλωβίζει την προσοχή σας σε όσα απουσιάζουν, πείθοντάς σας πως αυτό που επιδιώκετε βρίσκεται διαρκώς εκτός της εμβέλειάς σας. Η νοοτροπία του «λίγο ακόμη» Προτού πιστέψετε πως η ατυχία σας καταδιώκει, παρατηρήστε τον εαυτό σας: Στον γάμο του φιλικού σας ζευγαριού, αντί να χαρείτε τη στιγμή, σκεφτόσασταν πόσο καλύτερα θα ήταν αν είχατε έναν σύντροφο δίπλα σας. Για να εξασφαλίσετε την πολυπόθητη προαγωγή στη δουλειά σας, παραμελήσατε την κοινωνική σας ζωή. Και όταν τη λάβατε, συνειδητοποιήσατε ότι δεν είχατε αρκετούς ανθρώπους γύρω σας να τη μοιραστείτε. Υπάρχει πάντα κάτι εκεί έξω που επιθυμείτε αλλά σας ξεγλιστρά -ή τουλάχιστον έτσι νιώθετε. Γιατί η νοοτροπία της έλλειψης δεν βασίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα. Πρόκειται για ένα δυσλειτουργικό μοντέλο σκέψης που εγκλωβίζει την προσοχή σας σε όσα απουσιάζουν, πείθοντάς σας πως αυτό που επιδιώκετε βρίσκεται διαρκώς εκτός της εμβέλειάς σας. Προγραμματισμένοι για την έλλειψη Γιατί όμως ο νους επιστρέφει ξανά και ξανά σε ό,τι λείπει; Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι το παρελθοντικό τραύμα. Πιθανότατα η οικογένειά σας δυσκολευόταν να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για την επιβίωση. Ακόμη κι αν αργότερα αποκτήσατε οικονομική άνεση, η μνήμη της έλλειψης παρέμεινε ενεργή, τροφοδοτώντας φόβο και ανασφάλεια. Ίσως οι γονείς σας να σας συνέκριναν διαρκώς με τον περίγυρο: η συμμαθήτρια είχε καλύτερους βαθμούς από εσάς, ο γείτονας ήταν πιο αθλητικός. Κι έτσι εσωτερικεύσατε το μήνυμα πως ποτέ δεν θα είστε αρκετός. Όταν μεγαλώσατε, η σύγκριση δεν σταμάτησε. Απλώς άλλαξε μορφή. Αντικειμενικά θεωρείστε επιτυχημένος, μα ο κουμπάρος σας μόλις έγινε CEO. Έχετε έναν υπέροχο σύντροφο, αλλά η συνάδελφός σας πρόλαβε να αποκτήσει και παιδί. Οι κοινωνικές πιέσεις και οι πολιτισμικές νόρμες ενισχύουν επίσης τη νοοτροπία της έλλειψης. Στην εποχή της εικόνας και του καταναλωτισμού κάθε φίλτρο γίνεται υπενθύμιση των ατελειών σας και οποιαδήποτε ανάρτηση ένα καμπανάκι για την «ιδανική» άπιαστη εκδοχή σας. Γιατί ποτέ δεν σας φτάνει αυτό που έχετε; Eαν τα δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς επιμένουν μη διστάσετε να επισκεφθείτε έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Το τίμημα των παρωπίδων Οι παρωπίδες της έλλειψης σας κρατούν μακριά τόσο από την απόλαυση του παρόντος όσο και από τον ρεαλιστικό σχεδιασμό του μέλλοντος. Η ανησυχία διογκώνει το άγχος και την ψυχική εξουθένωση. Με τον καιρό, μπορεί να φθείρει τις σχέσεις σας, οδηγώντας σε κοινωνική απόσυρση και, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, σε καταθλιπτικά συμπτώματα. Η επιστημονική έρευνα ενισχύει αυτήν την εικόνα: Οι Baumeister et al. στο Journal of Personality and Social Psychology, έδειξαν ότι τα αρνητικά ερεθίσματα επηρεάζουν δυσανάλογα ισχυρά τη μνήμη, την προσοχή και τη συναισθηματική επεξεργασία, σε σχέση με τα θετικά. Κι αν έχετε ήδη όσα επιθυμείτε; Και τώρα σκεφτείτε εκείνον τον παλιό συμφοιτητή σας που έμοιαζε να αποκτά χωρίς ιδιαίτερο κόπο όσα ονειρευόταν. Είχε πράγματι το κοκαλάκι της νυχτερίδας ή απλώς ήταν προγραμματισμένος να ξετρυπώνει δυνατότητες εκεί που άλλοι έβλεπαν δυσκολίες; Η νοοτροπία της αφθονίας δεν είναι μαγική συνταγή, αλλά μια διαφορετική οπτική της πραγματικότητας. Οι άνθρωποι που την υιοθετούν βλέπουν τον κόσμο ως ένα πεδίο πόρων και ευκαιριών. Διακρίνονται από αισιοδοξία, συνεργάζονται αρμονικά με τους γύρω τους, αναλαμβάνουν ρίσκα, αποδέχονται τις αλλαγές, προσανατολίζονται στην ανάπτυξη. Για να μεταβείτε από τη νοοτροπία της έλλειψης σε εκείνη της αφθονίας, χρειάζεται πρώτα να αναθεωρήσετε τον τρόπο που ερμηνεύετε τα γεγονότα. Θέστε μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους. Η επίτευξή τους ενισχύει την αυτοπεποίθησή σας. Έπειτα, εξασκηθείτε στην ευγνωμοσύνη για όσα ήδη έχετε -ακόμη και τα μικρά. Δημιουργήστε το δικό σας υποστηρικτικό στενό κύκλο, ένα περιβάλλον από ανθρώπους που σας ακούν και σας ενθαρρύνουν, σας εμπνέουν και σας εξελίσσουν. Μη διστάσετε να καταφύγετε και σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας, εφόσον τα δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς επιμένουν. Είστε ό,τι πιστεύετε «Η αναγνώριση των αγαθών που έχετε ήδη στη ζωή σας είναι το θεμέλιο κάθε ευημερίας», υπογραμμίζει ο Eckhart Tolle. Και η επιστήμη φαίνεται να συγκλίνει: Η θεωρία Broaden-and-Build δείχνει ότι τα θετικά συναισθήματα διευρύνουν την σκέψη και τη δημιουργικότητα, ενώ σύμφωνα με τη μελέτη The Wealth Elite οι αυτοδημιούργητοι εκατομμυριούχοι τείνουν να είναι λιγότερο νευρωτικοί και περισσότερο ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες. Ασφαλώς, η νοοτροπία της ανάπτυξης δεν υπόσχεται ευτυχία, επιτυχία και πλούτο. Γίνεται όμως ο μίτος της Αριάδνης στον λαβύρινθο του νου σας.
Γιατί ποτέ δεν σας φτάνει αυτό που έχετε;
